Twórczość maszyn i generator haiku

Magical mountain
A common, fast squirrel crawls
near the flamingo

Haiku generator

Czy maszyna może pisać wiersze? Robot malować obrazy? A program tworzyć muzykę?

Czy możemy w ogóle mówić o twórczości w takich przypadkach?

Sztuka

W 2016 r. powstał megaciekawy projekt “Next Rembrandt”, którego celem było stworzenie obrazu w stylu Rembrandta. Program przeanalizował wszystkie portrety malarza (bo takiego typu obrazów stworzył najwięcej) i na ich podstawie wygenerował całkowicie nowy z zachowaniem stylu artysty. Ciekawy był fakt, że nawet dla programistów opracowujących ten program nie znana była struktura końcowego dzieła.

“When you want to make a new painting you have some idea of how it’s going to look. But in our case we started from basically nothing — we had to create a whole painting using just data from Rembrandt’s paintings.” – Ben Haanstra, Developer

Tutaj cały proces produkcji w formie filmu: https://www.youtube.com/watch?v=IuygOYZ1Ngo&feature=youtu.be.

Sztuczna inteligencja (SI) jest w stanie przekształcać obrazy w wybranym stylu. Można to sprawdzić samodzielnie na przykład na stronie DeepArt. Po wgraniu zdjęcia i wybraniu techniki dostajemy całkowicie nowe dzieło.

W 2017 r. badacze stworzyli algorytm generujący całkowicie unikalne obrazy, tworząc nowy styl sztuki. Algorytm typu GAN (ang. generative adversarial network) polega na współdziałaniu dwóch sieci neuronowych: jedna tworzy rozwiązanie, druga je ocenia tak długo, aż pożądany rezultat nie zostanie osiągnięty. W tym przykładzie, jedna sieć tworzy obrazy, a druga, po wytrenowaniu na ponad 80 tyś. obrazów ocenia czy dany element można zaklasyfikować jako dzieło sztuki, czy jest to raczej zdjęcie albo diagram. Sieć oceniająca miała też na celu rozróżniać pomiędzy stylami sztuki takimi jak rokoko albo kubizm.

Efekty widać poniżej:

Ciekawym projektem jest Painting Fool, program komputerowy i jak sam się opisuje na stronie “aspiring painter“. Stworzony przez Simona Coltona w 2001 r. tworzy sztukę z nadzieją na zostanie któregoś dnia uznanym artystą przez środowisko artystyczne.

Podobnie na stronie This Person Does Not Exist, można zobaczyć zdjęcia osób w 100% wygenerowanych przez komputer.

Literatura

Sztuczna inteligencja ma też swoje pierwsze sukcesy w literaturze.

OpenAI stworzyło program do pisania, który jest w stanie pisać krótsze (newsy, artykuły) i dłuższe teksty w różnym stylu, np. Władcy Pierścieni.

W 2016 r. opowiadanie “The Day a Computer Writes a Novel”, efekt japońskich naukowców z Future University Hakodate (Kimagure Artificial Intelligence Writer Project), które w 2016 r. wzięło udział w konkursie literackim The Nikkei Hoshi Shinichi Literary Award w Japonii. Spośród 1450 aplikacji, 11 zostało napisanych przez maszyny. Wspomniane opowiadanie mimo, że przeszło pierwszy etap opadło z powodu niedostatecznego opisu psychologicznego bohaterów. Poniżej przykładowy fragment:

I writhed with joy, which I experienced for the first time, and kept writing with excitement. The day a computer wrote a novel. The computer, placing priority on the pursuit of its own joy, stopped working for humans.”

Wartym zwrócenia uwagi jest fakt, że udział człowieka w tym projekcie wynosił ok. 80%. Sam proces powstawania opowiadania polegał na wprowadzeniu do systemu gotowego opowiadania i podzielenia go na części. Następnie program poprzekładał poszczególne komponenty w nową całość podobną do początkowej wersji.

Scenariopisarstwo

Co z pisaniem scenariuszy?

W 2016 r. powstał projekt Benjamin (pierwotnie Long Short-Term Memory (LSTM), ale program postanowił zmienić imię), program do pisania scenariuszy stworzony przez Rossa Goodwina. Sunspring, krótkometrażowy film oparty na jego scenariuszu w reżyserii Oscara Sharpa, można zobaczyć tutaj.

Poezja

W 2016 r. został wydany tomik poezji ‘Sunshine Misses Windows”, napisany przez Microsoft Little Ice (po chińsku Xio Bing). Algorytm przetworzył ponad 500 sonetów, na podstawie których stworzył 10 tyś. wierszy. 139 wybranych zostało opublikowanych. Przykład?

“The rain is blowing through the sea
A bird in the sky
A night of light and calm
Sunlight
Now in the sky
Cool heart
The savage north wind
When I found a new world…”

Z kolei WASP (the Wishful Automatic Spanish Poet), projekt hiszpańskiego naukowca Pablos Gervása, pisze wiersze w języku hiszpańskim, na podstawie sonetów ze Złotego Wieku Hiszpanii. Ma na celu zrozumienie struktury poezji i badanie procesu twórczego. Na razie nie ma szans zastąpić poetów ludzkich, ponieważ brakuje w tej twórczości emocji.

Muzyka

Muzyka też nie uniknęła wpływów sztucznej inteligencji.

Pierwsze próby obejmowały emulację stylu istniejących kompozytorów, czego jednym z przykładów jest Emily Howell, program stworzony przez Davida Cope’a, profesora muzyki z Uniwersytetu Kalifornijskiego.

Kolejny projekt Iamus był pierwszym, który pisał całkowicie własne kompozycje. W 2012 r. została wydana płyta z jego utworami.

Podobny projekt, AIVA (Artificial Intelligence Virtual Artist), stworzony w 2016 r specjalizuje się w muzyce klasycznej i kompozycjach symfonicznych. Wydała dwa albumy (Genesis z 2016 r., Among the Stars z 2018 r.) i jako pierwsza SI została uznana przez towarzystwo muzyczne (francuskie SACEM). Od 2019 r. oferuje Music Engine, silnik pozwalający na stworzenie krótkich utworów w różnym stylu muzycznym (pop, jazz, rock itd.)

Poniżej próbka:

Nie do końca byłam pewna do którego działu przypisać kolejny projekt. Czy rapowi bliżej bardziej do muzyki, czy może do poezji? Badacze z Uniwersytetu Aalto w Finlandii stworzyli DeepBeat, program piszący słowa do muzyki hip-hopowej. Biorąc za podstawę istniejące piosenki, łączy wersy tak by pasowały do danej muzyki bazowej. Do poczytania o szczegółach produktu w tym artykule.

Kwestia praw autorskich

Interesujące jest zagadnienie praw autorskich SI.

Zgodnie z aktualnym prawem UE i Polski autorstwo wytworu (dzieła) może być przypisane tylko człowiekowi, a przynajmniej tak to jest interpretowane przez prawników. Do uznania utworu warunkiem koniecznym jest wysiłek intelektualny człowieka, a ponadto odbicie jego/jej indywidualności, charakteru w danym dziele (przesłanka indywidualności). Dzieło musi pozwalać na jego odróżnienie od innych przejawów twórczości i charakteryzować się pewnego rodzaju niepowtarzalnością.

W większości nie chroni się twórczości SI. W prawie brytyjskim jest mowa o dziełach stworzonych prze komputer, wtedy za twórcę uznaje się osobę, która podejmuje ustalenia konieczne, aby dzieło powstało. Na gruncie polskiego prawa utwór dzieła stworzonego przez SI (jak np. wspomniana AIVA), utwór pozostaje bez ochrony prawnej.

Potrzebne są regulacje, przede wszystkim sprecyzowanie pojęcia “sztucznej inteligencji” ponieważ nadal nie ma go w przepisach prawnych.